Luật gia Hồ Minh Sơn: Tình huống pháp lý về vi phạm đất đai được hoãn chấp hành, miễn, giảm hình phạt và làm giả giấy tờ mua nhà ở xã hội

(HNTTO) – Viện Nghiên cứu Thị trường – Truyền thông Quốc tế (IMRIC) phối hợp Viện Nghiên cứu Chính sách pháp luật&Kinh tế hội nhập (IRLIE) giao Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm (TTLCC) và Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn (TTTVPLMS) đã tổ chức buổi tham vấn pháp luật miễn phí dành cho các doanh nghiệp thành viên Câu lạc bộ Doanh nhân IMRIC – IRLIE (Viện IMRIC) và Câu lạc bộ Báo chí Truyền thông&Chính sách pháp luật (Viện IRLIE) vào sáng ngày 04/05/2026 bằng hình thức trực tiếp và trực tuyến.

Tại buổi tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật miễn phí lần này, Luật gia Hồ Minh Sơn – Viện trưởng Viện IMRRIC; Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm (TTLCC) đã trực tiếp tuyên truyền về 02 tình huống pháp lý cụ thể như sau:

Thứ nhất: Trường hợp vi phạm nào về đất đai được hoãn chấp hành, miễn, giảm hình phạt?

Qua tham chiếu Nghị quyết số 29/2026/QH16 của Quốc hội, cá nhân vi phạm về đất đai trước ngày 1-8-2024 mà đã có bản án của Tòa án nhưng chưa có quyết định thi hành án sẽ được hoãn chấp hành hình phạt nếu đủ căn cứ xét thấy hành vi vi phạm vì mục đích phát triển kinh tế – xã hội, vì mục đích bảo đảm quốc phòng, an ninh; hoặc có gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước nhưng không tham nhũng…

Điều kiện để được hoãn chấp hành hình phạt, miễn, giảm hình phạt và xóa án tích đối với trường hợp đã có bản án được quy định tại Điều 9 Nghị quyết số 29/2026/QH16. Cụ thể:

Trường hợp cá nhân đã có bản án của Tòa án nhưng chưa có quyết định thi hành án mà có đủ căn cứ quy định tại Điều 6 của Nghị quyết này thì Tòa án ra quyết định hoãn chấp hành hình phạt. Thời hạn hoãn chấp hành hình phạt tối đa là 2 năm kể từ thời điểm ban hành quyết định, không tính vào thời hiệu thi hành bản án và thời gian chấp hành hình phạt.

Hết thời hạn hoãn chấp hành hình phạt quy định tại khoản 1 thì xử lý: Trường hợp đã khắc phục được toàn bộ hậu quả thì Tòa án quyết định miễn chấp hành hình phạt; Trường hợp không khắc phục được toàn bộ hậu quả thì Tòa án có thẩm quyền ra quyết định thi hành án; đồng thời căn cứ tỷ lệ khắc phục hậu quả và hiệu quả kinh tế – xã hội cho địa phương, đất nước để quyết định giảm mức hình phạt đã tuyên, giảm thời hạn chấp hành hình phạt trong trường hợp đặc biệt.

Tại Điều 5 – đối với người có hành vi vi phạm đáp ứng điều kiện thuộc các trường hợp của Nghị quyết này mà đang chấp hành án hoặc đang được tạm đình chỉ thi hành án thì được miễn chấp hành hình phạt còn lại; chưa chấp hành án hoặc đang được hoãn thi hành án thì được miễn chấp hành hình phạt.

Tại Điều 6 – đối với người đang chấp hành hình phạt tù mà có đủ căn cứ của Nghị quyết này thì Tòa án quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù. Thời hạn tạm đình chỉ án phạt tù tối đa là 2 năm kể từ thời điểm ban hành quyết định, không tính vào thời gian chấp hành hình phạt.

Hết thời hạn tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù quy định tại khoản này thì xử lý: Trường hợp đã khắc phục được toàn bộ hậu quả thì Tòa án quyết định miễn chấp hành thời hạn chấp hành án phạt còn lại;Trường hợp không khắc phục được toàn bộ hậu quả thì Tòa án ra quyết định tiếp tục thi hành án; đồng thời căn cứ tỷ lệ khắc phục hậu quả và hiệu quả kinh tế – xã hội cho địa phương, đất nước để quyết định giảm mức hình phạt đã tuyên, giảm thời hạn chấp hành hình phạt trong trường hợp đặc biệt. Sau khi đã chấp hành xong bản án theo quy định, Tòa án xem xét quyết định giảm thời hạn để xóa án tích.

Tại Điều 5 – đối với người vi phạm đã chấp hành xong bản án và chưa xóa án tích mà có đủ căn cứ của Nghị quyết này thì đương nhiên được xóa án tích và miễn thời gian thử thách theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Căn cứ khoản 1 và khoản 2 Điều 6 – đối với người đang chấp hành án phạt tù có đủ các điều kiện của Nghị quyết này nhưng không có điều kiện để khắc phục hậu quả thì Tòa án xem xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù. Sau khi đã chấp hành xong bản án theo quy định, Tòa án xem xét quyết định giảm thời hạn để xóa án tích.

Nghị quyết số 29/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 1-5-2026, quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài.

Thứ hai: Tình huống pháp lý liên quan làm giả giấy tờ mua nhà ở xã hội?

Qua theo dõi các cơ quan truyền thông đưa tin, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Thái Nguyên mới đây đã khởi tố 7 bị can về các hành vi như làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức và sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức trong vụ án tại dự án nhà ở xã hội khu dân cư Đại Thắng (phường Vạn Xuân, Thái Nguyên). Dự án do Công ty CP TNG Land làm chủ đầu tư với quy mô 395 căn hộ. Để phân phối sản phẩm, doanh nghiệp ký hợp đồng với Công ty Phúc Nguyên, sau đó đơn vị này tiếp tục hợp tác với Công ty Kim Anh Invest để tư vấn bán toàn bộ căn hộ.

Có thể khẳng định, nhà ở xã hội (NOXH) là chính sách nhân văn của Nhà nước nhằm hỗ trợ những người có thu nhập thấp, công nhân, viên chức và người có hoàn cảnh khó khăn có nơi an cư.

Thế nhưng, một số đối tượng lợi dụng chính sách này, gian lận hồ sơ mua nhà ở xã hội như cố ý cung cấp thông tin sai sự thật hoặc sử dụng các biện pháp trái pháp luật để chứng minh bản thân đủ điều kiện mua/ thuê nhà ở xã hội, như: Khai báo sai thông tin (kê khai không đúng về thu nhập, nhân khẩu hoặc tình trạng nhà ở hiện có), sử dụng giấy tờ giả, đứng tên hộ…

Theo quy định hiện hành, tùy theo tính chất, mức độ, hậu quả, hành vi này có thể bị phạt tiền thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự.

Xử lý hành chính: Mức phạt tiền từ 80 – 120 triệu đồng được áp dụng với hành vi trực tiếp vi phạm điều kiện mua/thuê mua NOXH như thực hiện mua hoặc thuê mua NOXH không đúng đối tượng hoặc không đủ điều kiện theo quy định (đã có nhà ở hợp pháp nhưng vẫn kê khai không có nhà để được xét duyệt hồ sơ).

Mức phạt tiền từ 120 – 160 triệu đồng áp dụng với hành vi bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở xã hội không đúng đối tượng hoặc không đúng thời hạn quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, nếu đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, đối tượng có hành vi gian lận hồ sơ để mua NOXH có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về một trong các tội: Làm giả tài liệu, sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức (với mức hình phạt cao nhất lên tới 7 năm tù); Lừa đảo chiếm đoạt tài sản; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ (nếu hành vi có sự tiếp tay của cán bộ Nhà nước).

Khi bị xử lý hình sự, ngoài việc bị phạt tù, phạt tiền, người gian lận hồ sơ mua NOXH còn có thể bị thu hồi căn hộ, buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm hành chính, khôi phục lại tình trạng ban đầu (nếu có).

Xin khuyến nghị, nhằm tránh rủi ro pháp lý, khi đăng ký mua NOXH, người dân cần tìm hiểu rõ các quy định pháp lý về NOXH, tự đối chiếu kiểm tra kỹ xem bản thân có thuộc diện được mua/ thuê NOXH hay không trước khi nộp hồ sơ. Nếu đủ điều kiện, khi làm hồ sơ mỗi cá nhân cần cung cấp thông tin trung thực và đầy đủ về thu nhập, tình trạng nhà ở, tuyệt đối không nhờ người khác đứng tên hộ hoặc sử dụng giấy tờ giả mạo

Có thể thấy, trong quá trình hoạt động của Viện Nghiên cứu Thị trường – Truyền thông Quốc tế (IMRIC) thường xuyên phối hợp Viện Nghiên cứu Chính sách pháp luật&Kinh tế hội nhập (IRLIE) luôn xem công tác trợ giúp pháp lý góp phần giúp người dân giảm nghèo về pháp luật, do đó, Luật Trợ giúp pháp lý được Quốc hội thông qua năm 2006 và Luật Trợ giúp pháp lý được Quốc hội thông qua năm 2017 đều xác định người nghèo là nhóm đối tượng ưu tiên đầu tiên trong các nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý…

Đồng thời, truyền tải nội dung trên các trang tin điện tử, mạng xã hội, ấn phẩm in như: www.huongnghiepthitruong.vn (Viện IMRIC); www.chinhsachphapluat.vn (Viện IRLIE); www.tuvanphapluatvietnam.vn (Trung tâm TVPLMS); www.thamvanphapluat.vn (Trung tâm TTLCC); www.nghiencuupldautu.vn  (Hiệp hội Nghiên cứu, Tư vấn về Chính sách, pháp luật cho hoạt động đầu tư tại Việt Nam “AVRCIPL”); www.bestlife.net.vn Đặc biệt, www.vietbao.vn. 

Qua đó, các hoạt động của Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm và Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn về công tác trợ giúp pháp lý cho người nghèo, người yếu thế được triển khai đồng bộ, thống nhất trên toàn quốc và được thực hiện thường xuyên, trong đó chú trọng các hoạt động hỗ trợ trực tiếp cho người nghèo, người yếu thế như: thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý; truyền thông về trợ giúp pháp lý ở cơ sở; nâng cao năng lực đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý, đội ngũ người tham gia trợ giúp pháp lý…

Cùng với đó, các hoạt động trợ giúp pháp lý được Viện IMRIC; Viện IRLIE; Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm và Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn tuyên truyền về các vụ việc trợ giúp pháp lý, với mong muốn ngày càng được nâng cao, nhiều vụ việc thành công, hiệu quả như người được trợ giúp pháp lý được tuyên không có tội hoặc được tuyên mức án nhẹ hơn hoặc chuyển tội danh hay thay đổi khung hình phạt thấp hơn so với mức đề nghị trong cáo trạng của Viện kiểm sát nhân dân…Đặc biệt, trong suốt thời gian qua trợ giúp pháp lý đã thể hiện rất tốt vai trò của mình trong việc đảm bảo việc xét xử vụ việc khách quan, đúng người, đúng tội, tránh được oan sai cho người dân cũng như đã thực hiện thành công chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước dành cho người nghèo, các đối tượng yếu thế trong xã hội. Trợ giúp pháp lý đã giúp người dân sử dụng pháp luật khi có tranh chấp, vướng mắc, giúp người dân “giảm nghèo về pháp luật”, đảm bảo trật tự an toàn xã hội, người dân yên tâm lao động để giảm nghèo về kinh tế…

Trên đây là hai trường hợp điển hình, xin trích dẫn để quý doanh nhân tham khảo lan toả trong cộng đồng về công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật của Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm (TTLCC) và Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn (TTTVPLMS) để quý doanh nghiệp hoạt động kinh doanh hiệu quả, luôn luôn thượng tôn pháp luật…

PCVP Viện IRLIE Hồ Vĩnh Chung – CVP Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm