Luật gia Hồ Minh Sơn phân tích tình huống pháp lý liên quan dừng xe ngủ trên cao tốc và quan toà không phải mạng xã hội…

(HNTTO) – Viện Nghiên cứu Thị trường – Truyền thông Quốc tế (IMRIC) phối hợp Viện Nghiên cứu Chính sách pháp luật&Kinh tế hội nhập (IRLIE) giao Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm (TTLCC) và Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn (TTTVPLMS) đã tổ chức buổi tham vấn pháp luật miễn phí dành cho các doanh nghiệp thành viên Câu lạc bộ Doanh nhân IMRIC – IRLIE (Viện IMRIC) và Câu lạc bộ Báo chí Truyền thông&Chính sách pháp luật (Viện IRLIE) vào sáng ngày 20/03/2026 bằng hình thức trực tiếp và trực tuyến.

Tại buổi tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật miễn phí lần này, Luật gia Hồ Minh Sơn – Việntrưởng Viện IMRIC; Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm (TTLCC) đã trực tiếp tuyên truyền về 02 tình huống pháp lý cụ thể như sau:

Thứ nhất về tình huống pháp lý liên quan vụ bị phạt khi dừng xe để ngủ trên cao tốc

Qua theo dõi các cơ quan truyền thông đưa tin, Đội Cảnh sát giao thông đường bộ cao tốc số 6 (Đội CSGT số 6, Phòng 6, Cục CSGT, Bộ Công an) mới đây đã phát hiện hơn 60 trường hợp ô tô dừng, đỗ sai quy định trên các tuyến cao tốc đi từ TP.HCM đến Nha Trang và tiến hành thông báo phạt nguội theo quy định…Điển hình, còn có nhiều trường hợp chủ phương tiện bị lập biên bản khi cho xe dừng, đỗ trên làn đường khẩn cấp để ngủ. Trong quá trình dừng xe trên cao tốc để ngủ, các tài xế đã không bật đèn cảnh báo nguy hiểm hoặc đặt vật cảnh báo phía sau xe theo đúng khoảng cách an toàn (tối thiểu 150m).

Có thể hiểu, đối với hành vi dừng, đỗ xe trên cao tốc mà không bật đèn cảnh báo hoặc vật cảnh báo là rất nguy hiểm và việc CSGT lập biên bản để xử lý hành vi trên là đúng quy định và cần lên tiếng để cảnh báo cho các trường hợp tương tự.

Thế nhưng, một vấn đề dư luận và giới tài xế quan tâm đó là một cơn buồn ngủ, vốn là một phản ứng sinh lý thông thường khiến cơ thể rơi vào tình trạng không tỉnh táo, không thể tập trung lái xe thì việc dừng, đỗ để để giải quyết tình huống khẩn cấp này có được xem là sự kiện bất khả kháng hay không.

Luật gia Hồ Minh Sơn cho rằng, tại Điều 25 của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 đã quy định rất rõ các nguyên tắc khi điều khiển phương tiện trên đường cao tốc. Qua đó, người điều khiển phương tiện không được phép cho xe chạy ở làn dừng xe khẩn cấp và phần lề đường trong điều kiện lưu thông bình thường.

Trong trường hợp gặp sự cố kỹ thuật hoặc bất khả kháng khác buộc phải dừng xe, đỗ xe thì được dừng xe, đỗ xe ở làn dừng khẩn cấp cùng chiều xe chạy và phải có báo hiệu bằng đèn khẩn cấp; trường hợp xe không thể di chuyển được vào làn dừng khẩn cấp, phải có báo hiệu bằng đèn khẩn cấp và đặt biển hoặc đèn cảnh báo về phía sau xe khoảng cách tối thiểu 150 mét.

Căn cứ vào khoản 1, Điều 156 của Bộ luật Dân sự 2015 thì sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép.

Phân tích thêm, có hai tình huống người điều khiển phương tiện cần tham khảo: Trước tiên, xét về tính khách quan và không thể lường trước, chu kỳ thức – ngủ của con người tuân theo những quy luật sinh học rõ ràng. Cơn buồn ngủ xuất hiện kèm theo hàng loạt các tín hiệu cảnh báo từ cơ thể như: ngáp liên tục, mí mắt sụp xuống, cay mắt…Người điều khiển phương tiện, là người kiểm soát nguồn nguy hiểm cao độ (xe ô tô), hoàn toàn có đủ năng lực lý trí để nhận biết các dấu hiệu này từ sớm. Kế đến, về tính không thể khắc phục, sự mệt mỏi và buồn ngủ là yếu tố hoàn toàn có thể kiểm soát, dự phòng và khắc phục ngay từ thời điểm bắt đầu hành trình. Người điều khiển phương tiện hoàn toàn có thể chuẩn bị sức khỏe tốt nhất trước khi lái xe. Vì vậy, trạng thái buồn ngủ khi lái xe rất khó để được xem xét là trường hợp bất khả kháng để miễn trừ trách nhiệm cho người điều khiển phương tiện.

Pháp luật về giao thông đường bộ hoàn toàn cho phép tài xế được dừng, đỗ xe trên làn đường khẩn cấp. Tuy nhiên, để dừng, đỗ trên làn đường này phải tuân theo quy định như đã nêu ở trên. Tuy nhiên, xin khuyến nghị các tài xế dừng xe để ngủ trên cao tốc bị lập biên bản xử phạt về hành vi dừng, đỗ mà không bật đèn cảnh báo hoặc vật cảnh báo. Do vậy, nhằm tránh các trường hợp bị phạt tương tự, người điều khiển phương tiện cần tuân thủ đúng các nguyên tắc dừng, đậu xe trên cao tốc, việc này cũng để đảm bảo an toàn cho các phương tiện khác khi tham gia giao thông…

Căn cứ tại điểm c khoản 7 Điều 6 Nghị định 168/2024 quy định phạt tiền từ 12-14 triệu đồng đối với người điều khiển xe ô tô nếu có hành vi dừng xe, đỗ xe trên đường cao tốc không đúng nơi quy định; không có báo hiệu bằng đèn khẩn cấp khi gặp sự cố kỹ thuật hoặc bất khả kháng khác buộc phải dừng xe, đỗ xe ở làn dừng xe khẩn cấp trên đường cao tốc; không có báo hiệu bằng đèn khẩn cấp, không đặt biển cảnh báo “Chú ý xe đỗ” (hoặc đèn cảnh báo) về phía sau xe khoảng cách tối thiểu 150 mét khi dừng xe, đỗ xe trong trường hợp gặp sự cố kỹ thuật hoặc bất khả kháng khác buộc phải dừng xe, đỗ xe trên một phần làn đường xe chạy trên đường cao tốc. Bên cạnh việc bị phạt tiền, người vi phạm còn bị áp dụng hình phạt bổ sung là trừ 6 điểm trên giấy phép lái xe.

Thứ hai: Người dùng mạng xã hội cần cẩn trọng khi chia sẻ, bình luận để không biến mình thành ‘thẩm phán’ trong các ‘phiên tòa’ ảo

Qua theo dõi các cơ quan truyền thông đưa tin trong thời gian qua, điển hình: Vụ ồn ào giữa nhạc sĩ Minh Khang và một tài xế xe công nghệ, việc biến mạng xã hội thành “công cụ phán xử” tiếp tục gây tranh cãi. Khi mỗi điện thoại đều là “ống kính”, ranh giới giữa việc phản ánh sự thật và xâm phạm quyền riêng tư ngày càng mỏng manh, đòi hỏi ý thức pháp luật từ mỗi cá nhân.

Tương tự, nhiều vụ việc bạo lực cũng bị lan truyền trên mạng xã hội với tốc độ chóng mặt. Vụ nữ sinh lớp 8 tại Đà Nẵng bị đánh hội đồng từng gây phẫn nộ, nhưng việc phát tán hình ảnh liên quan trẻ vị thành niên lại đặt ra vấn đề đáng suy ngẫm về quyền riêng tư và sự tổn thương tâm lý. Clip một TikToker nổi tiếng có hành vi bạo lực với vợ khi đang bế con nhỏ từng thu hút hàng chục triệu lượt xem. Hành vi sai trái cần bị xử lý, nhưng cách lan truyền vụ việc kèm theo những lời công kích nặng nề cho thấy xu hướng “xét xử tập thể” ngày càng phổ biến.

Có thể thấy, không ít trường hợp chính người trong cuộc chủ động quay và đăng tải hành vi vi phạm để “câu view”. Ví dụ, một nhóm thanh niên tại Gia Lai vi phạm giao thông đã quay clip đăng TikTok và sau đó bị xử phạt. Khi đó, mạng xã hội không chỉ là nơi phản ánh sự việc, mà còn trở thành “sân khấu” cho hành vi lệch chuẩn.

Dưới góc độ pháp lý, việc quay phim, chụp ảnh ở nơi công cộng không bị cấm, nhưng sử dụng và phát tán hình ảnh lại là câu chuyện hoàn toàn khác. Trong đó, quyền về hình ảnh của cá nhân được pháp luật bảo vệ. Việc sử dụng hình ảnh của người khác phải có sự đồng ý của họ, trừ một số trường hợp phục vụ lợi ích công cộng hoặc theo quy định. Nếu tự ý đăng tải clip chứa hình ảnh, thông tin cá nhân khi chưa được phép, người đăng có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, thậm chí bị xử phạt hành chính.

Phân tích quyền hình ảnh không phải là “lá chắn tuyệt đối”. Pháp luật cho phép sử dụng hình ảnh cá nhân trong một số trường hợp như ghi nhận tại nơi công cộng hoặc phục vụ lợi ích chung, với điều kiện không xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người liên quan.

Có thể hiểu, việc tài xế ghi lại diễn biến vụ việc để tự bảo vệ trước nguy cơ mất an toàn, hành vi này có thể được xem là chính đáng. Thế nhưng, nếu nội dung phản ánh trung thực, không cắt ghép, không mang tính xúc phạm, việc công khai còn có thể mang ý nghĩa cảnh báo xã hội. Tuy nhiên, ranh giới giữa “cảnh báo” và “xâm phạm quyền nhân thân” là rất mong manh, phụ thuộc vào mục đích và cách thức thể hiện.

Mạng xã hội nhiều khi vận hành như một “phiên tòa” thiếu chuẩn mực, dễ dẫn đến phán xét cảm tính. Theo ông, trong bối cảnh người yếu thế có thể bị áp lực, việc công khai sự việc đôi khi là cách tự vệ và tìm kiếm công bằng. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc mọi hành vi đăng tải đều hợp pháp, bởi còn liên quan quyền hình ảnh và các quy định pháp luật khác.

Ngoài các quy định pháp luật, bản thân những nền tảng cung cấp dịch vụ (như Grab) cũng có quy chế riêng về bảo mật thông tin khách hàng. Hành vi phát tán hình ảnh vi phạm nguyên tắc này có thể dẫn đến các chế tài nội bộ như khóa tài khoản hoặc chấm dứt hợp tác. Tuy vậy, xin khuyến nghị đây chỉ là nội quy của doanh nghiệp chứ không mang tính quy phạm pháp luật. Một khi xảy ra tranh chấp vượt quá khuôn khổ nền tảng, cơ quan chức năng vẫn sẽ phân xử dựa trên hệ thống pháp luật hiện hành và nguyên tắc công bằng.

Mặt khác, không chỉ người đăng tải mà cả những cá nhân tham gia bình luận, chia sẻ thông tin sai lệch, xúc phạm danh dự người khác cũng có thể bị xử lý. Hiện tượng “xét xử trên mạng” thường xuất phát từ hiệu ứng đám đông, khi cảm xúc lấn át lý trí và việc kiểm chứng thông tin bị xem nhẹ.

Từ thực tế này cho thấy khi sự thật được làm rõ, những tổn thương về danh dự và uy tín trên môi trường số không dễ khắc phục. Vì lẻ đó, mạng xã hội không thể và không nên trở thành nơi thay thế pháp luật.

Có thể thấy, trong quá trình hoạt động của Viện Nghiên cứu Thị trường – Truyền thông Quốc tế (IMRIC) thường xuyên phối hợp Viện Nghiên cứu Chính sách pháp luật&Kinh tế hội nhập (IRLIE) luôn xem công tác trợ giúp pháp lý góp phần giúp người dân giảm nghèo về pháp luật, do đó, Luật Trợ giúp pháp lý được Quốc hội thông qua năm 2006 và Luật Trợ giúp pháp lý được Quốc hội thông qua năm 2017 đều xác định người nghèo là nhóm đối tượng ưu tiên đầu tiên trong các nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý…

Đồng thời, truyền tải nội dung trên các trang tin điện tử, mạng xã hội, ấn phẩm in như: www.huongnghiepthitruong.vn (Viện IMRIC); www.chinhsachphapluat.vn (Viện IRLIE); www.tuvanphapluatvietnam.vn (Trung tâm TVPLMS); www.thamvanphapluat.vn (Trung tâm TTLCC); www.nghiencuupldautu.vn  (Hiệp hội Nghiên cứu, Tư vấn về Chính sách, pháp luật cho hoạt động đầu tư tại Việt Nam “AVRCIPL”); www.bestlife.net.vn; www.vanhoacongdong.vn (Hiệp hội Phát triển Văn hoá cộng đồng Việt Nam)…Đặc biệt, www.vietbao.vn. 

Qua đó, các hoạt động của Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm và Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn về công tác trợ giúp pháp lý cho người nghèo, người yếu thế được triển khai đồng bộ, thống nhất trên toàn quốc và được thực hiện thường xuyên, trong đó chú trọng các hoạt động hỗ trợ trực tiếp cho người nghèo, người yếu thế như: thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý; truyền thông về trợ giúp pháp lý ở cơ sở; nâng cao năng lực đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý, đội ngũ người tham gia trợ giúp pháp lý…

Cùng với đó, các hoạt động trợ giúp pháp lý được Viện IMRIC; Viện IRLIE; Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm và Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn tuyên truyền về các vụ việc trợ giúp pháp lý, với mong muốn ngày càng được nâng cao, nhiều vụ việc thành công, hiệu quả như người được trợ giúp pháp lý được tuyên không có tội hoặc được tuyên mức án nhẹ hơn hoặc chuyển tội danh hay thay đổi khung hình phạt thấp hơn so với mức đề nghị trong cáo trạng của Viện kiểm sát nhân dân…Đặc biệt, trong suốt thời gian qua trợ giúp pháp lý đã thể hiện rất tốt vai trò của mình trong việc đảm bảo việc xét xử vụ việc khách quan, đúng người, đúng tội, tránh được oan sai cho người dân cũng như đã thực hiện thành công chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước dành cho người nghèo, các đối tượng yếu thế trong xã hội. Trợ giúp pháp lý đã giúp người dân sử dụng pháp luật khi có tranh chấp, vướng mắc, giúp người dân “giảm nghèo về pháp luật”, đảm bảo trật tự an toàn xã hội, người dân yên tâm lao động để giảm nghèo về kinh tế…

Trên đây là hai trường hợp điển hình, xin trích dẫn để quý doanh nhân tham khảo lan toả trong cộng đồng về công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật của Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm (TTLCC) và Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn (TTTVPLMS) để quý doanh nghiệp hoạt động kinh doanh hiệu quả, luôn luôn thượng tôn pháp luật…

CTV TVPL Bùi Văn Hải (Trung tâm TTLCC) – CTV TVPL Trần Ngọc Danh (Trung tâm TVPLMS)